20 - Copy - Copy

شرحهاى نهج البلاغه

شرحهاى نهج البلاغه

محدث نامى مرحوم حاج میرزا حسین نورى (متوفى سال ۱۳۲۰ ه) در کتاب «خاتمه مستدرک» بیست و شش کتاب از شرح‏هاى مشهور (نهج البلاغه) را که در اجازات بزرگان علماى حدیث آمده نام برده است، بدین قرار:

(۱) شرح ابو الحسن بیهقى. این کتاب نخستین شرحى است که بر «نهج البلاغه» نوشته شده است.

(۲) شرح فخر رازى (این شرح ناتمام مانده)، و جمال الدین قفطى وزیر سلطان حلب در «تاریخ الحکماء» از آن یاد کرده است.

(۳) شرح قطب الدین راوندى که در دو جلد به نام «منهاج البراعه» بوده است.

(۴) شرح قاضى عبد الجبار معتزلى (این شرح را به سه نفر از دانشمندان که به این نام بودند نسبت مى‏دهند، ولى هر سه قریب به عصر شیخ طوسى مى‏زیسته‏اند).

(۵) شرح افضل الدین حسن بن على بن احمد ماه‏آبادى استاد شیخ منتجب الدین صاحب «الفهرست».

(۶) شرح ابو الحسین محمد بن حسن بن حسن بیهقى کندرى، بنام «الاصباح» که در سال ۵۶۷ آن را تمام کرده است.

(۷) شرح دیگرى از همین دانشمند که به نام «المعراج» و پیش از شرح «الاصباح» نوشته است.

(۸) شرح ابن ابى الحدید معتزلى، و مختصر آن به قلم دانشمند فقید سلطان محمود بن غلام على طبسى.

(۹) شرح کمال الدین ابن میثم بحرانى که نخست شرحى بزرگ به نام «الشرح الکبیر» نوشت سپس آن را خلاصه کرده و «الشرح المتوسط» نامید، بار دیگر مختصرتر نوشت و به نام «الشرح الصغیر» موسوم کرد.

۱۰- شرح شیخ کمال الدین بن عبد الرحمن بن محمد ابراهیم‏ العتائقى حلى (از دانشمندان قرن هشتم هجرى) شرح بزرگى است در چهار جلد بزرگ.

۱۱- شرح جلال الدین حسین بن خواجه شرف الدین عبد الحق اردبیلى.

۱۲- شرح مولى فتح اللّه بن شکر اللّه کاشانى به نام «تنبیه الغافلین و تذکره العارفین» به فارسى، (مشهور است).

۱۳- شرح دانشمند فاضل على بن حسن زورائى مفسر معروف و استاد مولى فتح اللّه کاشانى یاد شده، و شاگرد سید غیاث الدین جمشید زورائى.

۱۴- شرح دانشمند بزرگ فیلسوف معروف (شیخ حسین بن شهاب الدین حسین بن محمد بن حسین بن حیدر عاملى کرکى متوفى سنه ۱۰۷۷).

۱۵- شرح فاضل نظام الدین گیلانى به نام «انوار الفصاحه».

۱۶- شرح فاضل على بن ناصر به نام «اعلام نهج البلاغه».

۱۷- شرح محدث مشهور سید ماجد بحرانى بنا به نقل شیخ حر عاملى (امل الامل) این شرح ناقص بوده است.

۱۸- شرح دانشمند عالیقدر سید رضى الدین على بن طاوس.

۱۹- شرح مولى عبد الباقى خطاط تبریزى که به حسن خط معروف بود.

۲۰- شرح عز الدین آملى (طبق نوشته ریاض العلماء).

۲۱- شرح سید نعمه اللّه جزایرى عالم و محدث معروف.

۲۲- شرح سید جلیل میرزا علاء الدین گلستانه به نام «بهجه الحدائق» (شرحى است مختصر و کوچک).

۲۳- شرح دیگر از این دانشمند (به شعر) که قریب به سى هزار (۳۰۰۰۰) بیت بوده.

۲۴- شرح دانشمند معروف سید عبد اللّه شبّر که آنهم به شعر و نزدیک به چهل هزار بیت است.

۲۵- شرح دومى از این شارح که آنهم به شعر و قریب سى هزار بیت دارد.

۲۶- شرح میرزا ابراهیم خوئى.

ذیلا شرحهائى که ما از آن آگاهى پیدا کرده‏ایم نیز به آن اضافه مى‏کنیم: ۲۷- شرح علامه بزرگوار مفتى و مصلح مصر «شیخ محمد عبده».

۲۸- منهاج البراعه فى شرح نهج البلاغه، تألیف سید حبیب اللّه خوئى در سه جلد (به قطع بزرگ) هر جلد داراى ۳۰۰ صفحه، و بعضى از مجلدات آن از روى اصل نسخه مؤلف چاپ شده است«».

جزء سوم آن با خطبه (۲۲۸) که عنوان آن، «و قد جمع الناس حوله و حضهم على الجهاد…» مى‏باشد و با شرح آن به سال (۱۳۰۳) خاتمه پیدا کرده است.

۲۹- شرح مولوى هندى.

۳۰- شرح ما: «بلاغ المنهج» (به قلم مؤلف بزرگوار علامه فقید مرحوم سید هبه الدین شهرستانى).

ذیلا آنچه را دانشمند متبحر آقاى شیخ محمد محسن طهرانى (شیخ آقا بزرگ) در کتاب فهرست «الذریعه الى تصانیف الشیعه» نوشته است، نیز مى‏آوریم:

۳۱- شرح میرزا محمد باقر لاهیجى «نواب» این شرح چاپ شده است.

۳۲- شرح سید محمد تقى ابن امیر مؤمن قزوینى متوفاى سال ۱۲۷۰ ه جلد اول آن را به سال ۱۲۶۸ تمام کرده است.

۳۳- شرح شیخ جواد بن محرم على طارمى زنجانى (متوفى ۱۳۲۵ ه).

۳۴- شرح سید حسن بن مطهر بن محمد حسین جرموزى یمانى متوفى ۱۱۱۰ ه بنا به نقل کتاب «نسمه السحر».

۳۵- شرح مولى محمد رفیع بن فرج گیلانى (متوفى ۱۱۶۰ در طوس).

۳۶- شرح سید ذاکر حسین اختر هندى دهلوى به نام «نیرنگ فصاحت».

۳۷- شرح مولى محمد صالح بن محمد باقر روغنى (از دانشمندان قرن یازدهم هجرى) او، غیر از محمد صالح برغانى معروف است.

۳۸- شرح محمد بن حبیب الدین احمد حسنى حسینى که به سال ۸۸۱ تمام شده است.

۳۹- شرحى به نام «منهاج الولایه» که خطبه‏ها را به سه بخش کرده: بخش نخست در توحید و اصول دین، بخش دوم در مواعظ و عبادات، بخش سوم در اخلاق.

۴۰- شرح مختصرى که بر حل لغات مشکله «نهج البلاغه» و به قلم یحیى بن حمزه علوى امام زیدیه و مؤلف کتاب «الطراز فى علم البلاغه» (متوفى ۷۴۹ ه) نوشته شده است.

۴۱- شرح مختصر دیگرى که جملات مفید «نهج البلاغه» را شرح کرده است. شرحى است قدیمى و در کتابخانه حضرت رضا (علیه السّلام) در مشهد موجود است.

۴۲- شرحى است آمیخته با متن «نهج البلاغه» در کتابخانه حسینیه نجف موجود است.

۴۳- شرح جهانگیر خان قشقائى.

۴۴- شرح النفائس که یکى از علماى اهل تسنن نوشته و نسخه اصل آن که به سال ۷۵۹ نوشته شده در کتابخانه حضرت رضا (علیه السّلام) در مشهد موجود است.

۴۵- شرحى است موسوم به «شرح النهج» منسوب به علامه سعد الدین تفتازانى (دانشمند معروف اهل تسنن).

تا اینجا ترجمه نقل خود مؤلف بود ما نیز ذیلا چند شرح به آن اضافه مى‏کنیم.

۴۶- شرح «دائره المعارف علوى» آقاى حاج میرزا خلیل کمره‏اى که تمام خطبه‏هاى «نهج البلاغه» را طبق موضوعات بیست و چهارگانه تقسیم کرده و هر موضوع یک کتاب مستقلى و به فارسى خواهد بود، فعلا جلد اول آن در باره «خلقت» و جلد دوم آن در باره جنگ چاپ و منتشر شده است.

۴۷- «ترجمه و شرح نهج البلاغه فارسى» به قلم آقاى سید على نقى فیض الاسلام. در شش جزء به قطع وزیرى به خط نویسنده مشهور طاهر خوشنویس به سال ۱۳۷۱ ه تمام شده و بالغ بر ۱۳۰۰ صفحه مى‏باشد«».

۴۸- شرح مستدل استاد معظم آقاى شیخ محمد کرمى، به عربى‏ نوشته شده، و طبق موضوعات گوناگون خطبه‏ها را استخراج و شرح کرده است، فصل اول آن در توحید، و خلقت عالم، و آفرینش انسان، و زمین و آسمان و… مى‏باشد. و بخواست خدا بزودى چاپ خواهد شد.

۴۹- سخنان على به قلم مرحوم جواد فاضل به فارسى که مکرر به چاپ رسیده و مشهور است«».

(بر گرفته از کتاب درپیرامون‏نهج‏البلاغه)

البته باید به موارد بالا شروح جدیدی مانند پیام امام امیرالمومنین از آیت الله مکارم شیرازی را نیز افزود.

در میان شروح نام برده شده نیز برخی شروح به جهت بعد خاصی و نگاه مفهومی خاصی که به نهج البلاغه کرده اند شاخص ترند .برای مثال میتوان به شرح ابن میثم بحرانی که شرحی کلامی است ، یا شرح ابن ابی الحدید که شرحی تاریخی کلامی و …. اشاره کرد بنابراین برای انتخاب یک شرح مناسب بهتر است قبلا تصمیم بگیریم که می خواهیم این کتاب پر بار را از چه جنبه ای مورد بررسی قرار دهیم .

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت + 7 =