sa3479

رونمایی از مجموعه کتاب نهج البلاغه موضوعی

sa3479

مراسم رونمایی از مجموعه کتاب نهج البلاغه موضوعی در اندیشگاه کتابخانه ملی برگزار شد

نهج البلاغه، مجموعه سخنان، نامه ها و جملات قصار حضرت علی(ع)، کتابی که به همت سید رضی در قرن چهار هجری جمع آوری شد و شرح ها و تفصیل های زیادی پیرامون آن به رشته تحریر درآمده است. کتابی که به حق می توان آن را تفسیری روشمند از قرآن دانست.
به گزارش روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، مراسم رونمایی از مجموعه کتاب نهج البلاغه موضوعی سه شنبه سوم شهریورماه در اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی برگزار شد. در این جلسه آیت الله سید جمال الدین دین پرور، تنظیم کننده و مترجم این اثر هشت موضوعی و چهارده جلدی گفت: اهدف اصلی این اثر ترویج فرهنگ دینی در جامعه بوده است. تا امروز کارهای زیادی برای ترویج نهج البلاغه انجام شده که هر کدام بسیار قابل تقدیر است. این اثر نیز به تقسیم بندی موضوعی نهج البلاغه می پردازد. با توجه به اینکه جمع زیادی از دانشجویان بتوانند نگاهی دقیق به نهج البلاغه پیرامون موضوع خاص خود داشته باشند و من با این کار می خواستم در این مسیر قدم بردارد و در حد توانم مسیر را برایشان هموار سازم. وی ادامه داد: از جانب دیگر هر زمانی باید فعالیتی انجام داد تا این کتاب با ارزش در جامعه مطرح شود و نسل جدید بتواند با ادبیات امروز آن را بخواند. در حالی که امروز می بینیم در جامعه تهاجم فرهنگی وجود دارد ارزش این کتاب برای نسل جدید دو چندان می شود.
پس از وی، معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران به بیان نقطه نظرات خود پرداخت. حجت الاسلام میثم امرودی با اشاره به اهمیت نگاه اسلامی در مدیریت گفت: چهار دیدگاه در این بخش وجود دارد. اول آنکه تصور می شود اسلام برای امروز و مدیریت نوین حرفی برای گفتن ندارد. دیگر نظر می گوید که اسلام توصیه هایی برای مدیریت دارد، دیدگاه سوم می گوید اسلام یک نظریه ای مانند تمام نظریه ها درباره مدیریت ارائه می کند همان طور که ماکس وبر ارائه کرده و نظر چهار آن است که اسلام بهترین الگوی مدیریتی است.
وی ادامه داد: دیدگاه اول که به صورت کامل از نظر شرع رد شده است. دیدگاه سوم نیز اندیشه اسلامی را در حدی تقلیل داده که بتوان آن را نقد کرد و گفت اشتباه بوده یا کهنه شده. اما نظریه دوم و چهارم اندیشه هایی است که در حوزه مورد بحث و نظر بوده اما با نگاه به تاریخ می توان دریافت که نظر چهارم به سیره پیامبر و اهل بیت نزدیک تر است و این نزدیکی به علت موفقیت های مدیریتی این عزیزان جلوه می کند و نمی توان از آن چشم پوشید. کتاب مذکور نیز بر همین هدف قدم برداشته است و می خواهد نهج البلاغه را به صورتی ارائه کند که برای امروز مردم کاربرد داشته باشد.

در ادامه احمد خاتمی، رئیس دانشکده زبان شناسی دانشگاه شهید بهشتی به ایراد سخنرانی پرداخت. وی با اشاره به دوری نسل جوان از نهج البلاغه گفت: آن طور که شاهد هستیم مردم بیش از نهج البلاغه به کتب ادعیه علاقه نشان می دهند.
وی درباره دلیل آن گفت: دو مسئله را می توان در اینجا ذکر کرد. ابتدا آنکه نهج البلاغه از نظر معنایی در جایگاه والایی است و عمق ویژه ای دارد و نمی توان مباحث سنگینی که در آن ارائه می شود را به راحتی دریافت و دیگری حجم زیاد آن است که در کنار آن عمق، نوعی فاصله را با مردم ایجاد می کند. کارهایی مانند موضوعی کردن نهج البلاغه و انتشار آن در چند جلد در تعمیق مردم در دریای بیکاران این کتاب بسیار با اهمیت است.

پس از خاتمی، منصور پهلوانی، مدرس دانشگاه و سردبیر مجله پژوهشی نهج البلاغه به بیان نظرات خود پرداخت. وی پس از تمجید از این اثر چند انتقاد را نیز بر آن بار داشت. پهلوان گفت: ابتدا باید از آقای دین پرور به خاطر فروتنی شان تشکر کرد که تنها نام مترجم را روی این اثر برای خود انتخاب کرده اند، اما در واقع نوعی تصحیح جدیدی نیز انجام شده که بسیار ارزنده است. اما کاش در ابتدای هر کتاب مطلبی نیز به عنوان توضیح ارائه می شد که خواننده در فهم مسائل با مشکل رو به رو نشود.

وی افزود: امیدوارم در چاپ های بعدی به نکات ویرایشی بیشتر توجه شود که اهمیت این اثر فاخر و این تلاش قابل تجلیل را نکاهد.   در ادامه جلسه علی موسوی گرمارودی، شاعر آیینی، به خواندن چند قطعه از اشعار خود پرداخت و در پایان از این اثر ارزشمند رونمایی شد.

3384-2

برگزاری کلاسهای کاربردی آشنائی با نهج البلاغه در آستان مقدس حضرت عبدالعظیم الحسنی علیه السلام

 

3384-2به همت اداره کل برنامه های فرهنگی و آموزشی، کلاسهای کاربردی آشنائی با نهج البلاغه در آستان مقدس حضرت عبدالعظیم الحسنی علیه السلام برگزار می شود. به گزارش روابط عمومی آستان مقدس حضرت عبدالعظیم الحسنی علیه السلام این کلاسها از ۱۸ مردادماه به مدت ده جلسه هر هفته یکشنبه ها از ساعت ۱۶:۳۰ الی ۱۸ در سالن اندیشه جوان واقع در صحن مصلای آستان مقدس برگزار خواهد شد. بر اساس این گزارش در این کلاسها دکتر بخشعلی قنبری مدرس دانشگاه به بیان مفاهیم کاربردی آشنائی با نهج البلاغه خواهد پرداخت. روابط عمومی آستان مقدس حضرت عبدالعظیم الحسنی علیه السلام ضمن دعوت از عموم علاقمندان و دانش پژوهان جهت شرکت در این کلاس ها، مقدم کلیه شرکت کنندگان در این جلسات را گرامی می دارد

http://naarvan1.blogfa.com/

Untitled

ترجمه ملحق نهج البلاغه

Untitled

تدوین کلمات و خطبه های امیرالمومنین (ع) بعد از شهادت ایشان نیز ادامه پیدا کرد و بسیاری از محدثان عام و خاص به این امر اهتمام ورزیدند. از محدثان شیعه می توان ابوالمنذر هشام بن محمد بن سائب کلبی، مسعده بن صدقه، سید ابوالقاسم عبدالعظیم حسنی، اسماعیل بن مهران و صالح بن ابی حماد را نام برد و از محدثان عامه نیز می توان به محمد بن عمر واقدی و علی بن محمد مدائنی اشاره کرد.

در میانه اتفاقات بزرگ ادبی و حکمی بود که در پایان سده ۴ قمری، عالم و ادیب فرزانه، سید شریف رضی، احادیثی از امیرالمومنین را انتخاب کرده و در کتابی به نام نهج البلاغه گرد آورد. این کتاب نقطه عطفی برای نوشتن شرح و تفسیر کلام امام علی(ع) و نوشتن ملحقات، تذییلات و مستدرکات بر آن شد. اما علما و دانشمندانی بعد از آن، کتاب هایی دیگری از خطبه ها و احادیثی که در نهج البلاغه نیامده بود، تولید کردند. یکی از این علما، احمد بن یحیی بن ناقه است که در میان روایات و خطبات امیرالمومنین، خطبه هایی را انتخاب کرد که در نهج البلاغه نیست. او در ادامه برخی از وصایای پیغمبر اکرم (ص) به امام علی(ع) و نیز برخی از اخبار در فضائل اهل بیت و چندی از ادعیه امام علی(ع) را نیز در این کتاب آورده است.

کتاب «ملحق نهج البلاغه» اثری است که احمد بن یحیی به علاقه مندان امیرالمومنین عرضه کرده است. این کتاب با تصحیح محمدجعفر اسلامی محقق و پژوهشگر، و ترجمه سوسن عباسیان به تازگی توسط موسسه خیریه رهروان قائم آل محمد به چاپ رسیده است.

در قسمتی از این کتاب می خوانیم:

هان! در کلام خداوند عزوجل است حم، عسق. پس از هجده پادشاه از فرزندان عباس، پادشاهان ظالم و ستمگر خواهند بود، حدود خداوند را تغییر می دهند و به شراب روی می آورند و زنان سیاه چشم را به نکاح خود درمی آورند و با دوشیزگان خود را سرگرم می کنند، پس نه فرمان جهادی می دهند و نه مسجدی می سازند و به شیوه پادشاهان قبل از خود عمل می کنند و به ستمگران اقتدا می کنند پس با آنان محشور خواهند شد.

هان! که در کلام خداوند آمده است: المص کتابی است که بر تو نازل شده است. و این فتنه ای است در بصره، و فتنه ای در مسیر مکه، بسیاری از مردم در آن کشته می شوند، و این به خاطر گناهانی است که با دست خود مرتکب شدند و پروردگارت بر بندگان خویش ستمگر نیست.  

بدانید که در کلام خداوند تعالی آمده است: الر آنها آیه های کتاب روشن است.

پس از سیصد سال از هجرت فتنه ها یکی پس از دیگری رخ می دهند، جنگها میان قبایل و خانواده ها اتفاق می افتند پس هیچ پنهانی حرمت نخواهد داشت و کسی نیست که بر گرفتاری گشایش کند، و پس از سیصد و سی، سال مصیبت بزرگ خواهد بود، و سال شیون بیوه زنان، فتنه ای در مکه خواهد بود. که بدترین مردم در آن وارد خواهند شد، و در میان رکن و مقام کشته می شوند، و این از آیات روشن و آشکار است و سنگ سپرده شده نزد کسانی برده می شود و در آن هنگام مردم از بازگشت سنگ و پذیرش گواهی ها ناامید می شوند، سپس خداوند آن را به وسیله این عزت و بزرگیتان برمی گرداند و با دست به مسجد اشاره نمود.

سپس فرمود: و اگر می خواستم، شما را با روشنترین دلایل و آشکارترین برهانها خبر می دادم.

این کتاب با ۱۸۰ صفحه، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۱۱۰ هزار ریال منتشر شده است.

13911003000018_PhotoL

سید رضی مؤلف نهج البلاغه

سیّد رضى مؤلّف نهج البلاغه :
در سال ۳۵۹ هجرى در یکى از خاندان علویان بغداد بچه‏اى متولد گشت که از جانب پدر و مادر نسبى بس شریف داشت. این کودک نوزاد علوى که نامش محمد و بعدها مشهور به «سیّد رضى» و ملقب به «ذو الحسبین» گردید. از طرف پدر با پنج واسطه به امام همام حضرت موسى کاظم (علیه السّلام) متصل و از جانب مادر نیز بعد از شش پشت به امام چهارم حضرت على بن الحسین (علیه السّلام) نسبت مى‏رساند. ادامه مطلب …

photo_2015-08-07_06-48-16

شبهه علم غیب در نهج البلاغه

شک و شبهه در نهج البلاغه!

photo_2015-08-07_06-48-16

یکی از شبهات وارده دربارهء نهج البلاغه موضوع علم غیب است، مخالفین گویند: در نهج البلاغه مطالبی اظهار شده که گویندهء آن مدعی علم غیب می باشد،در صورتی که اطلاع از غیب مخصوص خداوند است و جز ذات پروردگار کسی از غیب اطلاع ندارد.

اکنون باید نخست دربارهء غیب سخن گفت، تا معلوم شود که غیب چیست، و علی بن ابی طالب سلام الله علیه، در خطبه ها و سخنان خود چه گفته و از چه موضوعی پرده برداشته که این چنین مورد حمله قرار گرفته و گفته هایش را در این مورد قبول نکرده اند و در انتساب آنها به آن حضرت تردید نموده اند.

در قرآن مجید از غیب مکرر سخن گفته شده،در جایی می فرماید: این قرآن راهنمای پرهیزکاران است، آن پرهیزکارانی که ایمان به غیب دارند،در جایی دیگر فرمود: این خبرهای غیبی است که ما برای شما می فرستیم و تو قبلا از آنها اطلاعی نداشتی، در یک آیه می فرماید: غیب را جز خداوند کسی نمی داند، و یا اینکه خداوند به غیب آسمان ها و زمین عالم است، و یا اینکه خداوند عالم به غیب و شهادت است.

به طور کلی در قرآن مجید کلمهء غیب در آیات مختلفی تکرار شده است و بیش از پنجاه آیه در قرآن مجید هست که در آن غیب ذکر شده است. در سورهء مبارکهء جن می فرماید: علم غیب مخصوص خداوند است و آن را برای کسی آشکار نمی کند، مگر برای رسولان برگزیده اش، در این آیهء شریفه تصریح گردیده که خداوند پیامبران خود را از علم غیب و اسرار نهانی آگاه می گرداند و آنها می توانند چیزهایی را مشاهده کنند و یا مطالبی بگویند که دیگران توانایی آن را ندارند. بنابراین معلوم شد که پیغمبران هم می توانند از غیب مطلع باشند و از آینده خبر دهند و از اسرار مطلع کردند و مردم را از گذشته باخبر سازند، و در قرآن مجید، در داستان حضرت عیسی علیه السلام، با صراحت می گوید که من از آنچه در منزل ذخیره می کنید اطلاع می دهم. غیب یعنی آنچه با حواس ظاهری قابل درک نیست، و دیدگان آن را درنمی یابند، همانند این که مومنین، به بهشت و دوزخ و عذاب قبر و فرشتگان معتقد هستند و آنها را مشاهده نمی کنند، و یا اینکه مهدی، علیه السلام، زنده و در میان مردم هست و افراد عادل او را می بینند.

مردی از جای خود برخاست و گفت: یا امیر المومنین شما علم غیب می دانید؟علی علیه السلام، فرمود ای مرد کلبی اینها علم غیب نیست،من این سخنان را از صاحب علم فرا گرفته ام،یعنی از حضرت رسول صلی الله علیه و آله

حضرت رسول صلی الله علیه و آله، در زمان خود نسبت به آینده مطالبی فرمودند که همهء آنها بعد از او واقع شد. به حضرت زهرا سلام الله علیها، فرمودند: تو قبل از همه به من ملحق خواهی شد، به علی علیه السلام، فرمودند: ناکثین و مارقین و قاسطین با تو جنگ می کنند و تو را در محراب می کشند و محاسنت را با خون سرت رنگین می کنند. در جای دیگر فرمود: ای علی پس از من مظلوم خواهی شد و باید صبر کنی، و نیز فرمود: فرزندم حسین علیه السلام،را با خاندان و فرزندانش با لب تشنه خواهند کشت. و یا اخباری که دربارهء بنی امیه و سلطنت آنان فرمودند، که همهء این مطالب و پیش گوییها واقع شدند.

اکنون برگردیم به اصل موضوع، در نهج البلاغه خطبه ها و کلمات متعددی از علی علیه السلام، در ملاحم و اخبار از آینده هست، علی علیه السلام، از تسلط معاویه بر بلاد اسلام، و ولایت حجاج بن یوسف ثقفی در عراق و ظلم و فساد او، در غرق شدن بصره و داستان مغول و ورود آنها به عراق سخن گفته است.

مخالفان نهج البلاغه با دیدن این مطلب می گویند: این کلمات از علی بن ابی طالب علیه السلام، نیست، زیرا گویندهء این سخنان مدعی علم غیب است، در صورتی که اگر در این باره اندکی فکر کنند و زندگی علی علیه السلام، را مورد دقت قرار دهند موضوع را درک خواهند کرد.

امام علی

امام علی علیه السلام، از کودکی در دامن حضرت رسول صلی الله علیه و آله، بزرگ شد، و بعد از مبعث رسول اکرم نخستین کسی است که به آن حضرت ایمان آورد. در همه جا با رسول خدا بود و از هنگام بعثت تا وقت وفات نبی اکرم آنی از او دور نبود، و هرچه بر رسول خدا نازل می شد از آن اطلاع داشت. خودش می فرمود: از من بپرسید قبل از آنکه از میان شما بروم، هر مساله ای که به آن نیاز دارید از من سوال کنید، به خداوند سوگند من علم و دانش فراوانی دارم و از رسول خدا صلی الله علیه و آله، مطالب را فراگرفته ام و او همه چیز را به من تعلیم فرموده است.به خداوند سوگند بهتر از همه با قرآن آشنایی دارم، و می دانم کدام آیه در شب و یا در روز و کدام آیه در کوه و یا در بیابان فرود آمده است و ناسخ و منسوخ و شان نزول او را به خوبی می دانم، از تاویل و تفسیرش مطلع هستم، و همهء اینها را رسول خدا صلی الله علیه و آله،به من تعلیم داد.

امیرالمومنین سلام الله علیه، فرمودند: هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله، می خواستند از دنیا بروند مرا نزد خود طلب کردند و با من به سخن گفتن پرداختند، و از حوادثی که بعد از آن جناب خواهد آمد مطلع کردند،و به من هزار باب از علم آموختند که از هر دری هزار در دیگر باز می شد.

دلیل بر این مطلب خطبهء علی علیه السلام، است که اینک در نهج البلاغه وجود دارد. امیر المومنین در این خطبه از ظهور اقوام ترک سخن گفته و از تاتارها بحث کرده است. در این هنگام مردی از جای خود برخاست و گفت: یا امیر المومنین شما علم غیب می دانید؟ علی علیه السلام، فرمود ای مرد کلبی اینها علم غیب نیست، من این سخنان را از صاحب علم فرا گرفته ام، یعنی از حضرت رسول صلی الله علیه و آله.

پس، بنابر مطالبی که نقل شد، موضوع علم غیب و اخبار از آینده در نهج البلاغه به آسانی قابل حل است و جای شک و تردید در این باره نیست. مطلب قابل توجه این است که مخالفان می گویند سید رضی و سید مرتضی این مطالب را به علی نسبت داده اند، در صورتی که ظهور مغول و قوم تاتارها دویست و پانزده سال بعد از فوت رضی واقع شده و اکنون نسخهء نهج البلاغه مورخ ۵۱۰ و ۵۴۴ در دست نگارندهء این سطور هست که صد سال قبل از ظهور مغول تحریر شده است.

در نهج البلاغه خطبه ها و کلمات متعددی از علی علیه السلام،در ملاحم و اخبار از آینده هست، علی علیه السلام،از تسلط معاویه بر بلاد اسلام، و ولایت حجاج بن یوسف ثقفی در عراق و ظلم و فساد او،در غرق شدن بصره و داستان مغول و ورود آنها به عراق سخن گفته است

گزیدهاى از خبرهاى غیبى نهج‌البلاغه

۱ سقوط شهر بصره؛ وقتى جنگ جمل به پایان رسید و بصره فتح شد. حضرت على(علیه السلام) در بصره خطبه‌اى ایراد کرد که بخشى از آن از خبرهاى غیبى آن حضرت محسوب میشود: “و ایم الله لتغرفن بلدتکم کانى بمسجدکم کجوجو سفینه، اونعامه جاثمه”.”سوگند به خدا، سرزمین شما را آب غرق میکند، گویا مسجد شما را مینگرم که چون سینه کشتى یا چونان شترمرغى که بر سینه خوابیده باشد بر روى آب مانده باشد”.

۲ حکومت کوتاه مروان بن حکم: “مگر پس از کشته شدن عثمان با من بیعت نکرد؟ مرا به بیعت او نیازى نیست دست او دست یهودى است اگر با دست خود بیعت کند، در نهان بیعت را میشکند “اما انله امره کلعقله الکلب انفه و هو ابوالاکبش الاربعه و ستلقى الامه منه و من ولده یوما احمر” آگاه باشید او حکومت کوتاه مدتى خواهد داشت مانند فرصت کوتاه سگى که با زبان بینى خود را پاک میکند. او پدر چهار فرمانرواست. و امت اسلام از دست او و پسرانش روز خونینى خواهند داشت”.

۳خبر از قتلگاه خوارج: به هنگام حرکت براى جنگ با خوارج، شخصى گفت خوارج از پل نهروان عبور کردند امام فرمود: “قتلگاه خوارج این سوى نهر است، به خدا سوگند از آنها جز ده نفر باقى نمی‌ماند و از شما نیز ده نفر کشته میشود.”

۴خبر از خونریزى حجاج: “آگاه باشید! به خدا سوگند پسرکى از طایفه ثقیف (حجاج‌بن یوسف) بر شما مسلط می شود که هوس‌باز و گردنکش و ستمگر است سبزه‌زارهاى شما را (اموال و دارایی ها) میچرد و چربى شما را آب میکند”

۵خبر از ظهور حکومت حضرت مهدى: حضرت مهدى خواسته‌ها را تابع هدایت وحى می کند، هنگامى که مردم هدایت را تابع هوس هاى خویش قرار می دهند، درحالی که به نام تفسیر نظریه‌هاى گوناگون خود را بر قرآن تحمیل می کنند، او نظریه‌ها و اندیشه‌ها را تابع قرآن می سازد”.

منابع

۱- شک و شبهه در نهج البلاغه، شیخ عزیزاله عطاری

۲- نهج البلاغه و آگاهی غیب، جعفر سبحانی

photo_2015-08-07_06-30-30

تهیه وتدوین پایان نامه

تهیه وتدوین پایان نامه شامل چند مرحله می باشد که قدم به قدم آنرا به شما عزیزان آموزش خواهیم داد.در هفته های آینده جهت پیگیری قدمهای بعدی  با ما همراه باشید.

 photo_2015-08-07_06-30-30

اولین قدم برای نوشتن یک پروپوزال

چگونه موضوع پروپوزال را انتخاب نماییم؟

اولین قدم برای نوشتن یک پروپوزال انتخاب موضوع است .دانشجو باید دقت داشته باشد از ترم اول به دنبال موضوع مورد تحقیق باشد.و بتواند در ترم سوم موضوع را ارائه دهد تا در گروه مورد بررسی قرار گرفته واشکالات احتمالی درآن توسط مدیران گروه به دانشجو اطلاع داده شود و دانشجو زودتر بتواند از فرصت برای تحقیق وپژوهش استفاده نماید.

اما قبل ازینکه بتوانیم موضوع راانتخاب نماییم باید یک آشنایی کلی با این کتاب گرانبها داشته باشیم تا بتوانیم موضوع روز وجذاب راانتخاب نماییم.به تعبیر استاد فرزانه مرحوم شهید مطهریاز امتیازات برجسته سخنان امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ ـ که به نام «نهج البلاغه» امروز در دست ماست ـ این است که محدود به زمینه خاصی نیست.

.منابع دستیابی به موضوع:

دانشجویان محترم برای انتخاب موضوع می توانند به کتابهای موضوعی که پیرامون نهج البلاغه نوشته شده مراجعه نموده و بتوانند موضوع مورد نظر را انتخاب نمایند.بعضی از ترجمه ها و شروح نهج البلاغه نیز بعضی کلمات کلیدی را براساس حروف با ذکر شماره خطبه به فراوانی ذکر نموده اند که با جستجو درکلمات می توانید موضوع را بیابید. البته به غیر از کتابهایی که میتواند راهگشای پیدا کردن موضوع باشد بعضی از دانشمندان و اساتید دیگر نیز نهج البلاغه را دسته بندی کرده که از این طریق نیز میتوان به موضوع دست یافت.

دستهبندیهای موضوعی نهج البلاغه 

– استاد شهید مرحوم مطهری در کتاب سیری در نهج البلاغه خویش درباره تقسیم بندی کلمات نهج البلاغه می‎نویسد:
مباحث نهج البلاغه ـ که هر کدام شایسته بحث و مقایسه است ـ به قرار ذیل است:
۱٫ الهیّات و ماوراء الطبیعه؛ ۲٫ سلوک و عبادت؛ ۳٫ حکومت وعدالت؛ ۴٫ اهل بیت و خلافت؛ ۵٫ موعظه و حکمت؛ ۶٫ دنیا و دنیاپرستی؛ ۷٫ حماسه و شجاعت؛ ۸٫ ملاحم و مغیبات؛ ۹٫ دعا و مناجات؛ ۱۰٫ شکایت و انتقاد از مردم زمان؛ ۱۱٫ اصول اجتماعی؛ ۱۲٫ اسلام و قرآن؛ ۱۳٫ اخلاق و تهذیب نفس؛ ۱۴٫ شخصیّت‎ها، و یک سلسله مباحث دیگر.(۱(
آن گاه استاد در ضمن مباحث، به توضیح هر یک از موضوعات فوق به اجمال و اختصار می‎پردازند.
– استاد مرحوم دکتر سید جواد مصطفوی نیز در کتاب «پرتوی از نهج البلاغه» در مورد تقسیم بندی موضوعی نهج البلاغه می‎نویسد:
موضوعات نهج البلاغه از لحاظ اهمیت به سه دسته تقسیم میشوند:
دسته اوّل: مطالبی که زیاد تکرار شده و با مضامین و عبارت مختلف آمده و در درجه اوّل اهمیت است. شامل ده موضوع است: ۱٫ خداشناسی، صفات جلال و جمال؛ ۲٫ نظم جهان و وظیفه انسان در این جهان؛ ۳٫ پیامبر اسلام و اهمیت رهبری او؛ ۴٫ جهاد در راه خدا؛ ۵٫ سیمای علی در نهج البلاغه؛ ۶٫ نقش قرآن در رهبری امت اسلام؛ ۷٫ حکومت در اسلام، وظایف حاکم و مردم؛ ۸٫ حق و عدالت؛ ۹٫ تقوا و پرهیزکاری؛ ۱۰٫ بیت المال و خزانه کشور اسلامی.

دسته دوم: مطالبی که کمتر تکرار شده و از نظر امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ در درجه دوم اهمیت است. : در نهج البلاغه کمتر تکرار شده و شامل دوازده موضوع است: ۱٫ معاصرین حضرت اعم از نیک و بد؛ ۲٫ درباره علم و دانش؛ ۳٫ عبادات، فروع دین؛ ۴٫ موقعیت زن؛ ۵٫ اهمیت وحدت کلمه و زیان اختلاف؛ ۶٫ خصلت‎های ناپسند، عجب، تکبر و…؛ ۷٫ اسلام و خصوصیات دین؛ ۸٫ ملاحم و مغیبات؛ ۹٫ صبر و بردباری؛ ۱۰٫ اصلاح ذات البین؛ ۱۱٫ همسایگان و حقوق آنان؛ ۱۲٫ دستگیری از ایتام و فقرا(۲)

دسته سوم: متفرقات و مطالبی که تکرار نشده و حضرت روی آنها تکیه نکرده و فقط به صورت اشاره بیان فرموده‎اند؛ مانند علم نجوم و… دسته سوم حدود پنج درصد نهج البلاغه را تشکیل می‎دهد و نود و پنج درصد دیگر مربوط به دو دسته دیگر است.

آن گاه ایشان در نوع تقسیم بندی موضوعی مینویسند:
روش دیگر این است که یکی از موضوعاتی را که تقریباً شامل همه آن بیست و سه موضوع باشد انتخاب کنیم و آن موضوع «ویژگی‎‌های حکومت علی ـ علیه السّلام ـ» است. چون نود و هشت درصد خطبه‎ها (و نامه‎ها) در زمان حکومت آن حضرت صادر شده . این موضوع تقریباً همه نهج البلاغه را پوشش می‎دهد و موضوعی بسیار با اهمیت است؛ زیرا حکومت آن حضرت با اینکه چهار سال و نه ماه بیشتر طول نکشید حکومت نمونه اسلامی و حقّ و عدل بود و در تاریخ زندگی بشر و در میان حاکمان و والیان دیگر بی‎نظیر بود. ویژگی‎هایی داشت که در سایر حکومت‎ها نبوده است.

این خصوصیات دوازده تاست که بدین شرح است: اوّل: آنکه حضرت همواره خدا را در نظر داشت؛ دوّم:‌ با آزادی کامل و رأی صد در صد مردم انتخاب شد…؛ سوم: به کلیه مسایل جامعه و امور جزئی و کلّی مردم رسیدگی می‎کرد… چهارم: به مردم آزادی می‎داد و آنها را به کاری مجبور نمی‎کرد، پنجم: با صداقت و صریح اللهجه بود و از شیّادی و دغل‎کاری و دسیسه‎بازی بر حذر بود؛ ششم: زندگی ساده‎ای داشت و مانند فقیرترین افراد جامعه زندگی می‎کرد؛ هفتم: حکومت کردن برای او وسیله بود نه هدف؛ هدف او اعلای کلمه حق و پیشرفت اسلام بود؛ هشتم: عدالت را در حد بسیار بالا رعایت می‎کرد؛ نهم: در تقسیم بیت المال مساوات را رعایت می‎کرد؛ دهم: سنت پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ را ملاک عمل خویش قرار داده بود و پیروی از آن را موجب سعادت می‎دانست؛ یازدهم: اتلاف وقت نمی‎کرد و از لحظات عمرش به نفع مسلمین استفاده می‎فرمود؛ دوازدهم: برای رضای خدا می‎جنگید و هدف توسعه طلبی و افزون خواهی و استعمار و استثمار و خونریزی نداشت، و جنگ‎های آن حضرت ـ که اکثر عمر حکومتش را در جنگ گذرانید ـ در این بخش قابل بررسی است. اینها ابعاد مختلف حکومت علی ـ علیه السّلام ـ است که در گفتار بعد به توضیح آن خواهیم پرداخت.»(3)

شیخ ثروت منصور هیکل مصری در کتاب خود «هدی و نور من کلام امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ» سخنان آن حضرت را در هفت موضوع گردآوری کرده است، بدین ترتیب:
۱٫شناسایی خدا؛ ۲٫ توصیف آفریده‎های زمین و آسمان؛ ۳٫ بعثت پیامبران؛ ۴٫ جلوگیری از بدعت‎ها و یاد مرگ؛ ۵٫ نکوهش اهل تکبر؛ ۶٫ تلاش برای دنیا نه دلبستگی به آن؛ ۷٫ کلماتی که به صورت شعر و نثر در زمینه‎های سفارش و اندرز و دعا و مناجات از آن حضرت به جای مانده است(۴)
دستهبندی استاد لبیب بیضون 

استاد لبیب بیضون نیز در کتاب ارزشمند خود «تصنیف نهج البلاغه» در ابتدا کلّ نهج البلاغه را در ده باب دسته‎بندی می‎کند، آن گاه با تفکیک سخنان آن حضرت از یکدیگر این ده باب را به ۴۳۰ فصل و مبحث می‎رساند و هر بخش از کلام آن حضرت را درجای خود قرار می‎دهد. ایشان در مقدمه کوتاه خود بر این کتاب می‎نویسند:
به راستی چه دشوار است کتابی همانند نهج البلاغه را که در آن انبوهی از مفاهیم و معانی و دریایی از افکار وجود دارد ـ بتوان در ابواب و فصول و مباحثی جای داد. و من نهج البلاغه را در ده باب اساسی بدین گونه جای دادم:
۱٫ اصول دین (عقاید)؛ ۲٫ فروع دین (عبادات و معاملات)؛ ۳٫ پیشوایی و پیشوایان؛ ۴٫ سیره امام علی بن ابی طالب ـ علیه السّلام ـ ؛ ۵٫ حوادثی که در خلافت امام علی ـ علیه السّلام ـ به وقوع پیوست؛ ۶٫ سیاست کشورداری؛ ۷٫ شؤون اجتماعی؛ ۸٫ انسان و ابعاد مختلف آن؛ ۹٫ اندرزها و راهنمایی‎ها؛ ۱۰٫فهرستی از اخلاقیات پسندیده و خصلت‎های نکوهیده.
آن گاه هر یک از این ابواب را به چند فصل و هر فصلی را به چند مبحث تقسیم کردم که تعداد این مباحث به ۴۳۰ می‎رسد.
سپس ایشان به عنوان مثال در باب اوّل، اصول دین را به نه فصل زیر تقسیم‎بندی می‎کنند: فصل اوّل: توحید و شناخت خدا؛ فصل دوم: پرستش برای خدا؛ فصل سوم: آفرینش و آفریدگان؛ فصل چهارم: عدل الهی و تکلیف؛ فصل پنجم: قضا و قدر؛ فصل ششم: نبوت و انبیا؛ فصل هفتم: قرآن و سنت؛ فصل هشتم: اسلام و ایمان؛ فصل نهم: معاد و حساب.(۵)
دستهبندی موضوعی به گونهای دیگر 

نگارنده دسته بندی دیگری ، مربوط به دوران حکومت آن حضرت و مشکلاتی که در برخورد با جریانات انحرافی با آن مواجه بودند. به شکل ذیل دسته‎بندی کرده است:
۱٫ موضوع «متقین»: حکومت عدالت خواهانه آن حضرت، شیوه‎ها و اسلوب حکومت بر پایه آرمان‎ها و ارزش‎های الهی، خطابه‎هایی که حضرت در این رابطه القا فرمودند، دستور العمل‎ها و نامه‎های وی به استانداران و کارگزارانشان در بیان آداب چگونگی معاشرت با مردم. که همه این عناوین ـ بدون اینکه خطبه‎ها و نامه‎ها قطعه قطعه شود ـ تحت عنوان متّقین آورده می‎شود.
۲٫موضوع «غاصبین»: دوران بیست و پنج ساله سکوت و خانه‎نشینی آن حضرت، سخنان مربوط به ماجرای سقیفه، موضع‎گیری‎های آن حضرت در زمان حکومت عمر و ابوبکر، جریان شورای شش نفره و مواضع آن حضرت در زمان خلافت عثمان و سخنانی که از آن حضرت در نهج البلاغه و جاهای دیگر در این ارتباط آمده است.
۳٫ موضوع «ناکثین»: سخنان و نامه‎های حضرت در این زمینه و در مورد جنگ جمل و پی‎آمدهای آن.

  1. موضوع «قاسطین»: افشاگری و روشنگری‎های آن حضرت در مورد معاویه و حزب مرموز اموی و نفوذ آنان در دستگاه خلافت اسلامی، و نامه‎های مکرر آن حضرت به معاویه، جنگ صفین و پی‎آمدهای آن.
    ۵٫ موضوع «مارقین»: جریان خوارج و چگونگی شکل گیری آنان، روشنگری‎ها و سخنان آن حضرت در مذاکرات و گفتگو با آنان، شعارها و عملکرد خوارج واصول برخورد با تفکر، شعارها و عملکرد آنان؛ جنگ نهروان و پی‎آمدهای آن.
    ۶٫ موضوع «ساکتین»: افرادی که خود را از صحنه‎های سیاسی ـ اجتماعی برکنار می‎دانستند و به علی.ع.ومعاویه کاری نداشتند و ورود در این مسائل را فتنه می‎دیدند؛ ریشه‎یابی این تفکر و سخنان آن حضرت در مورد این جریان.
    علاوه بر این شش موضوع، سایر سخنان و نامه‎ها و کلمات کوتاه آن حضرت را می‎توان در موضوعات زیر جای داد:
  2. ۷٫ اصول دین و عقاید: سخنان مربوط به ذات ربوبی خداوند متعال و صفات جلال و جمال او، آفرینش جهان و موجودات، جایگاه فرشتگان، عالم پس از مرگ، قیامت، داستان پیامبران و… .
    مواعظ و اخلاق: نکوهش دنیا و دنیا خواهی و مقام پرستی، نکوهش خصلت‎های ناپسند، نظیر بخل، حسد، تکبر و…، توجه دادن انسان‎ها به ابعاد معنوی و فلسفه وجودی و مبدأ پیدایش خویش و اندرزهای مربوط به حکمت عملی در زندگی.
    ۹٫ اشعار، ادعیه و مناجات‎های کوتاه و بلند آن حضرت.
    ۱۰٫ روایات فقهی و فلسفه احکام: سخنان مربوط به نماز، روزه، حج و… و قضاوت‎های آن حضرت.
  3. ملاحم و مغیبات: پیش‎بینی‎ها و پیشگویی‎های آن حضرت در مورد حوادث و مشکلات پس از خود، بشارت به آمدن حضرت مهدی(عج) و… .
    این شیوه تقسیم‎بندی برای پژوهش در نهج البلاغه و تدریس موضوعی آن بسیار راهگشا خواهد بود. از سوی دیگر، چون غرض مرحوم سید رضی در گردآوری نهج البلاغه ـ همان طور که خود نیز در مقدمه نهج البلاغه یادآور می‎شود ـ[۶] تنها گردآوری سخنان آن حضرت در سه محور «خطبه‎ها»، «وصایا و نامه‎ها» و «کلمات قصار» آن حضرت بوده و ترتیب دیگری را رعایت نکرده‎اند لذا کسی که برای مطالعه، نهج البلاغه را می‎گشاید و از ابتدا شروع به خواندن می‎کند، با موضوعات بسیار پراکنده‎ای روبه رو می‎شود و در هر خطبه مسأله جدیدی را می‎یابد. و با تنظیم موضوعی سخنان آن حضرت با توجه به روح حاکم بر کلام بدون تقطیع آن، تا حدودی این مشکل را می‎توان برطرف نمود.(۷)
    پی نوشت :
    [۱] . مرتضی مطهری، همان، ص ۳۱٫
    [۲] . پرتوی از نهج البلاغه، ص ۱۴ با تلخیص.
    [۳] . همان، ص ۱۵ ـ ۱۸٫ ایشان در پنج مقاله بعدی خود ـ که پیاده شده چند جلسه درس ایشان بوده است ـ یعنی تا صفحه ۱۳۴ به توضیح این ویژگی‎ها پرداخته‎اند.
    [۴] . ر.ک: نهج البلاغه و گردآورنده آن، انتشارات بنیاد نهج البلاغه، ۱۸۲٫
    [۵] . ر.ک: لبیب بیضون، تصنیف نهج البلاغه، چاپ دوم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۰۸ ق.
    [۶] . مرحوم سید رضی در مقدمه نهج البلاغه می‎نویسد: … به توفیق خدا به کار پرداختم و نخست خطبه‎های اعجاب انگیز، پس نامه‎های دلاویز، سپس سخنان کوتاه حکمت‎آمیز را فراهم ساختم، و برای هر یک بابی گشودم و در هر باب برگ‎هایی افزودم تا آنچه اکنون در نظرم نیاید و در آبنده به دست آید در آن جای دهم… .
    [۷] . نگارنده به هنگام تدریس نهج البلاغه از این دسته‎بندی بسیار سود برده است. و دانش پژوه با پی‎گیری حوادث و مسائل پیرامون سخن امام ـ علیه السّلام ـ و دنبال نمودن خطبه‎ها و نامه‎ها و کلمات قصار به صورت یک رشته به هم پیوسته، به خوبی می‎تواند از آن بهره‎مند شود و آن را در ذهن خود جای دهد.
    منابع: دانشجو زینت جواهری نیا و استفاده از سایتhttps://rasekhoon.net
photo_2015-08-07_06-09-10

مقدمه ورود به نهج البلاغه

 

photo_2015-08-07_06-09-10

از زمان تولد نهج البلاغه این منبع غنی و عظیم اسلامی همواره مورد توجه اندیشمندان و دانشمندان مختلف در ادوار گوناگون قرار گرفته و هر کس به قدر درک و بضاعت فکری خود از آن بهره مند شده است و این توجه آنقدر پر رنگ و بی وقفه بوده که این منبع اصیل و گرانقدر اخ القرآن نام گرفت .

اما حقیقت آن است که آشنایی عمومی مردم با نهج البلاغه به خصوص در ایران اسلامی پس از ترجمه این اثر گرانسنگ به فارسی توسط مترجمان و اندیشمندان فارسی زبان اتفاق افتاد و همین مسئله راهی به سوی توده مردم در بهره وری از این اثر جاودان گشود .

و اکنون پس از سالها آنقدر این نام با گوش و چشم و جان مردم آشناست که همگان به دنبال یادگیری و بهره مندی از آن بیفتند و راه های آموزش و فهم بهتر آن را جستجو کنند .

اما از آنجا که این کتاب ، کتابی تخصصی در زمینه خاصی نبوده بلکه در همه زمینه ها و ابعاد زندگی انسان حرفی برای گفتن دارد می طلبد که با نگاه محققانه و ریزبین تری مورد مداقه و مطالعه قرار گیرد .

البته این به معنای آن نیست که عموم مردم و افراد عادی اجتماع با سطح سواد و معلومات معمول از استفاده از نهج البلاغه محرومند ، اما همین مسئله میطلبد که راهکارهایی برای فهم ویادگیری هرچه بهتر نهج البلاغه به جامعه ارائه شود تا همگان بتوانند از آن استفاده کنند.

"به سراغ نهج البلاغه میرویم اما با وجود مطالعه منظم بخش های مختلف چیز زیادی از آن متوجه نمیشویم" این سخن مشترک همه کسانی است که بدون کمک اساتید یا منابع مربوطه و به طور دفعی به سراغ متن اصلی رفته و مطالعه ای ترتیبی را آغاز میکنند.

در حالیکه نهج البلاغه کتابی است که سخنان حضرت را به صورت گزینشی و آن هم نه با نظم معنایی یا تاریخی یا … بلکه فقط و فقط بر اساس قالب سخن(خطبه،نامه یا حکمت بودن)جمع آوری کرده است و این خود به دلیل عدم آشنایی مخاطبان با مواردی از قبیل شان صدور کلام ، تاریخ آن ،ویژگی های زمانی و مکانی و البته ویژگی های شخصیتی مخاطب کلام موانعی را بر سر راه فهم کامل کلام ایجاد می کند .

بنابراین به نظر میرسد برای فهم بهتر و برداشت صحیحتر از مطالب نهج البلاغه لازم است موارد فوق به صورت مرحله ای یا با سیر منظمی در کنار هم ، همراه با مطالعه متن مورد توجه و مداقه قرار گیرد تا در نهایت نتیجه مطلوبی از مراجعه به این اثر گرانسنگ حاصل آید.

در این مجال و در این صفحه ان شا الله قصد داریم تا با این نگاه ، شیوه ها و ملزومات مطالعه و یادگیری اثر بخش را جهت استفاده علاقمندان ارائه کنیم تا راهی باشد در جهت بهره وری هر چه بهتر و بیشتر از یگانه اثر جاودان از مولای متقیان امیرالمومنین علیه السلام .

بنابراین پیشنهاد میکنیم علاقمندان یک بار هم مطالعه نهج البلاغه را با شیوه و تذکرات این صفحه در پیش بگیرند و با ما در صفحه آموزش نهج البلاغه به طور عملی و نزدیک همراه باشند .

                                  ( نویسنده : کروندی /کارشناس ارشد نهج البلاغه)